بسمه تعالی
به نام خداوند جان و خرد - کزین برتر اندیشه برنگذرد. خداوند نام و خداوند جای - خداوند روزی ده رهنمای
نام درس: حکمت متعالیه 2
دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم
نوع درس: اصلی (دوره دکتری فلسفه و حکمت اسلامی)
هدف:آشنایی با مباحث وحدت و کثرت و مباحث علیت
مدرس: محمدحسین ایراندوست
مقدمه:
در واقع، اصطلاح «حکمت متعالیه» ، عنوان نظام فلسفی صدرالدین محمد شیرازی، مشهور به ملاصدرا و صدرالمتألهین (۱۰۴۵-۹۸۰ق). است. ملاصدرا در این نظام فلسفی با استفاده از روش‌های عقلی، نقلی (علوم وحیانی) و علوم کشف و شهودی مبانی فلسفی خود را بنا نموده، مسائل فلسفه را بر اساس آنها تبیین و توجیه می‌نماید.
وی از این اسم در مهم‌ترین اثر مکتوب فلسفی‌اش به نام الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، استفاده کرده است. نخستین بار ابن سینا اصطلاح حکمت متعالیه را در نمط دهم الاشارات و التنبیهات (الاشارات و التنبیهات، ج ۳، ص۳۹۹) برای اشاره به مطلبی به‌کار برده است که آن را از جمله اسراری دانسته که جز برای راسخان در حکمت متعالیه آشکار نیست. پس از او برخی حکما نیز از این تعبیر در متون خود استفاده کرده‌اند. خواجه نصیرالدین طوسی در شرح عبارت ابن سینا، مراد از حکمت متعالیه را حکمتی دانسته است که به همراه بحث و نظر، با کشف و ذوق کامل می‌شود. به همین دلیل چنین حکمتی در مقایسه با حکمت مشایی ارسطویی، که صرفاً مبتنی بر بحث و استدلال است، متعالی دانسته می‌شود
نوآوریهای حکمت متعالیه را از دو جنبه می‌توان بررسی کرد:
- عرضه راه‌های جدید برای حل برخی از مسائلی که میان اندیشمندان مسلمان درباره آن منازعه بوده است؛
- طرح مسائل جدید و نظریه‌پردازی درباره آنها.
درس حکمت متعالیه یکی از دروس دکتری رشته فلسفه و حکمت اسلامی است. مطابق سرفصل مصوب، حکمت متعالیه 2 به جلد دوم اسفاراربعه می پردازد. البته کتاب اًَلْحِکمَةُ الْمُتَعالیة فِی الْاَسْفارِ العَقلیّة الاَربَعَة مشهور به اَلاْسْفارُ الاْرْبَعَة عنوان اثر مشهور فلسفی صدر المتألهین است. نام این کتاب از چهار سفر یک حکیم متأله بهره برده است. سفرهای چهارگانه عبارتند از: من الخلق الی الحق؛ فی الحق بالحق؛ من الحق الی الخلق بالحق؛ فی الخلق بالحق.
کتاب صدرالدین شیرازی نیز در ۴ سفر تنظیم شده است:
- در امور عامه (وجود و مظاهر آن)
- در حکمت طبیعی (جواهر و اعراض)
- در الهیات به معنی اخص
- در نفس و مبدأ و معاد آن
آنچه در این باره جلب نظر می‌کند تفاوت فصل بندی اسفار با آثار جامع سابق بر آن در فلسفه اسلامی است که عموماً پیش از امور عامه و الهیات خاص به دو مبحث منطق و طبیعیات پرداخته‌اند و به اقتضای طبقه بندی ارسطویی علوم، بخشی را نیز به ریاضیات (حکمت وسطی) اختصاص داده‌اند. در اسفار دو مبحث «اصالت وجود» و «حرکت جوهری»، نوآوریهای مؤلف را نشان داده است.
دانلود جزوه درس حکمت متعالیه 2
بسم الله الرحمن الرحیم